Overzicht BM  m Gastenboek m Vertel verder m Contact
Andreas 

        De website met meer dan 5535 heiligen, 4226 voornamen en 8451 afbeeldingen        

WelkomHeiligenMissaalheiligenHeiligenkalenderHeiligen op naamPatronatenVoornamen SJ Meer

† 1535  Thomas More 


Info afbeeldingen
 Inhoud van deze pagina  Algemeen
Overweging door Thomas

Thomas More, Londen/Canterbury; martelaar onder anglicanen;
† 1535.

Feest 4 mei (met alle martelaren van Engeland & ) 22 juni [RK.1970] & † 6 & 9 juli.

Hij werd in 1480 geboren te Londen en studeerde rechten aan de universiteit van Oxford. Hij wordt gerekend tot de Humanisten.

Een mooi voorbeeld van de denkwereld der Humanisten vormt Thomas’ beroemde boekje ‘Utopia’ (letterlijk ‘Nergensland’, 1516). Daarin beschrijft hij een ideale maatschappijvorm. Dat gaf hem de mogelijkheid heimelijk kritiek uit te oefenen op de vorsten van zijn tijd, en op gebruiken waar hij het niet mee eens was.

Op het eiland Utopia werken zowel mannen als vrouwen maximaal zes uur per dag. Afgezien van de landbouw, waaraan allen deelnemen, ontvangt elke Utopiër - man en vrouw - in groepsverband praktijkgericht onderwijs in één der ambachten, sommigen naar wens in twee. De syphogranten (door dertig families gekozen functionarissen) zien erop toe dat iedereen zonder uitzondering ijverig aan het werk blijft gedurende niet meer dan zes uur per dag, wat meer dan voldoende blijkt om in het nodige te voorzien. De overige uren, afgezien van de acht uur slaap, besteedt eenieder naar eigen zin, de meesten aan de ontwikkeling van de geest en het spel en de muziek natuurlijk.

Juist omdat geld niet de maatstaf is, zoals in de ganse maatschappij, vervalt men niet in een volslagen zinloze productie ten dienste van weelde en genotzucht van enkelingen en armoede van anderen. Bovendien blijkt zes uren werken per dag meer dan voldoende. Zo kan het dat nog heel wat mensen, die door de gemeenschap zijn vrijgesteld, zich uitsluitend aan geestelijk werk kunnen wijden. Uit eindelijk gaat het immers om de vrijheid en de ontplooiing van de geest van ieder.

Citaat

Maar nu is er één punt waarop ik hier uitvoeriger in moet gaan, want anders zouden jullie licht een verkeerde indruk krijgen. Waar maar zes uur gewerkt wordt, daar moet, zou je mogelijk kunnen denken, aan allerlei noodzakelijke dingen een tekort ontstaan. Maar het tegendeel is het geval. Niet alleen dat die zes uren voldoende blijken om alles in overvloed te produceren wat men nodig heeft of nuttig acht, maar het komt zelfs voor dat men er teveel aan heeft. Dat kun je trouwens best begrijpen, wanneer je eens wilt nagaan hoe 'n groot deel van de bevolking in andere landen niets doet. In de eerste plaats vrijwel alle vrouwen; dat is al de helft (en waar de vrouwen werken, daar liggen dan meestal weer de mannen op hun luie rug); dan priesters en alles wat zich 'geestelijken' noemt, dat zijn er ook heel wat, en allemaal improductief. Voeg daarbij de rijkelui, speciaal de grondbezitters, die men in de wandeling als 'heren' en 'edelen' betitelt; dan hun knechtentroep, heel dat grondsop van geüniformeerde drukteschoppers. En tenslotte alle valide bedelaars, die de een of andere kwaal simuleren om niet te hoeven werken! Als je dat nagaat, zul je merken dat het veel minder mensen zijn dan je dàcht, van wier werk het in de wereld allemaal komen moest.

En reken dan eens na, hoe weinigen daarvan echt nodig werk doen. Immers, waar geld de enige maatstaf is, zoals in onze maatschappij, daar vervalt men onvermijdelijk in een volslagen zinloze productie: niet in dienst van de behoefte, maar van weelde en genotzucht. Want ging men het aantal mensen dat nu aan het productieproces deel heeft, verdelen over die weinige beroepen, die voor een redelijke exploitatie van de gaven der natuur nodig zijn, dan zou er al heel gauw overproductie ontstaan. Een dérgelijke overproductie, en als consequentie daarvan een zodanige prijsdaling, dat de arbeiders er geen bestaan meer uit konden halen. Maar zou het mogelijk zijn die beide categorieën aan productief werk te zetten: de uitgebuiten die werken zonder iets wezenlijks bij te dragen, en al dat volk dat niets presteert en omhangt (maar van de goederen die een ander in het zweet zijn aanschijns produceert, per hoofd meer verbruikt dan twee nuttige werkers bij elkaar!), nu is het wel duidelijk hoe weinig tijd daarmee gemoeid zou zijn. Een paar uur werken zouden veel meer dan genoeg zijn om alles te fourneren wat noodzakelijk en wat praktisch is.

In zijn Utopia was het gebruikelijk dat twee mensen die aan elkaar werden uitgehuwelijkt, de tijd kregen elkaar te leren kennen, ook seksueel. Dat ging in tegen de kerkelijke en maatschappelijke gewoonte van zijn tijd. Een jongeman kreeg van zijn toekomstige bruid bij het voorstellen alleen het gezichtje en de handen te zien. De rest zat zorgvuldig ingepakt in dikke lagen kleding. Maar Thomas’ redenering was: wanneer je op de markt iets duurs koopt, pak je het uit, bekijkt het aan alle kanten, en probeert uit of het deugt. Pas wanneer blijkt dat het de hoge prijs waard is, betaal je. En dat zou je dan niet doen bij iets wat nog belangrijker is: de keuze van een partner voor het leven?

Hij was bevriend met een andere befaamde humanist, Erasmus van Rotterdam († 1536). Deze koesterde een grote bewondering voor Thomas. Aan hem droeg hij zijn beroemde boekje op ‘Lof der Zotheid’; de oorspronkelijke Griekse titel luidde ‘Moriae Enchomion’; daarin klinkt de toespeling op de naam van Thomas More duidelijk door.

Erasmus geeft ons in zijn brieven herhaaldelijk een inkijkje in het privé-leven van Thomas. Hij had vier dochters die hij alle vier liet studeren, een zeldzaamheid in die dagen. Om ‘oom’ Erasmus op de hoogte te houden van hun vorderingen dwong hij ze herhaaldelijk hem een brief in het Latijn te schrijven. Op hun aandringen beloofde hij dan dat hij ze zou corrigeren zodat ze geen domme fouten maakten. Maar hij stuurde ze altijd ongecorrigeerd op, waardoor de bewondering van Erasmus voor hun elegante Latijn nog beter uitkwam.

Thomas was niet alleen een liefhebbende, tedere echtgenoot (ook dat was een zeldzaamheid in die tijd!), maar ook een tactvolle zoon. Zijn al wat oudere vader, die weduwnaar was, nam het niet zo nauw met de geboden van de kerk, en kwam herhaaldelijk met een nieuwe vrouw aanzetten. Thomas was het er niet mee eens, maar zag in dat ruzie niet zou helpen. Daarom prees hij de deugden en de kwaliteiten van de stiefmoeder die aan hem werd voorgesteld. “Wat hij – aldus Erasmus – bij de vorige ook steeds had gedaan.”

Hij was uiterst scherpzinnig en oprecht. In 1529 werd hij door koning Hendrik VIII († 1547) benoemd tot opvolger van kardinaal Wolsey als rijkskanselier (Lord Chancellor) van Engeland. Daarmee was hij de eerste leek die dat ambt bekleedde. Aanvankelijk had Hendrik grote waardering voor zijn trouwe, principevaste kanselier. Maar dat veranderde, toen Sir Thomas zijn steun weigerde op het moment dat koning Hendrik van zijn wettige vrouw, Catharina van Aragon († 1536), wilde scheiden ten gunste van haar hofdame Anna Boleyn († 1536). Dat was tegen de kerkelijke geboden. Hierop verklaarde de koning dat hij het gezag van de paus in het verre Rome niet langer erkende, en dwong zijn onderdanen de paus af te zweren en de koning te beschouwen als hoofd van de Nationale Kerk. Hier ligt het begin van de Anglicaanse Kerk.

Sir Thomas weigerde, werd van al zijn functies ontheven, beschuldigd van hoogverraad, ter dood veroordeeld en na negentien maandengevangenschap op het schavot terechtgesteld. Door de kerk wordt hij beschouwd als martelaar, gestorven vanwege zijn trouw aan de paus als hoofd van de geloofsgemeenschap.

Hetzelfde verging het kardinaal John Fisher († 1535; feest 22 juni), die twee weken vóór Sir Thomas in de beruchte Tyburngevangenis gestorven was; beiden worden op dezelfde dag herdacht.

Vlak voor zijn dood zou Thomas nog een staaltje van zijn fijnzinnige humor hebben getoond. Bij het beklimmen van het schavot struikelde hij over de laatste tree. De beul, die al klaar stond, schoot toe om hem op te vangen en overeind te helpen. Waarop Thomas opgemerkt moet hebben: “Ja, daar zag je bijna je beulsloon aan je neus voorbijgaan…’

Zijn hoofd bevindt zich in St Dunstan's Church te Canterbury; de rest van zijn stoffelijk overschot in de kerk van St-Petrus-Banden in de Tower van Londen. Hij werd in 1935 door paus Pius XI († 1939) heilig verklaard.

Patronaten
Hij is patroonheilige juristen, advocaten en rechters.

Afgebeeld
In de jaren zeventig van de 20e eeuw is er een mooie film over zijn leven gemaakt onder de titel ‘A man for all seasons’.

[000»jrb; 014; 101a; 102; 103; 106; 113; 150p:85; 184/1545p:6; 193p:225(schavot); 204p:121; Cowie:124; Missi:126; Dries van den Akker s.j./2010.09.11]


Thomas More over 'Zotheid'
'Bericht van boven' KRO Radio 5 zondag 22 juni 2008

...speel bestand af...

Als ik Chelsea zeg, luisteraar, denkt u misschien aan de voetbalclub. Maar ik woonde er in mijn tijd in een smaakvol huis aan de Thames. Met mijn lieve vrouw en vier kinderen, en mijn vader. Ik was persoonlijk adviseur en kanselier bij onze koning, Hendrik VIII van Engeland. Stel u voor: ik, Thomas More, een gewone volksjongen op zo’n hoge positie. De groten der aarde kwamen bij ons over de vloer. Maar misschien is het u ook al opgevallen: die groten der aarde: zijn net zulke gewone mensen als u en ik: even zondig en dwaas. Ik dreef er graag de spot mee. Mijn goede vriend Erasmus, jawel úw Erasmus van Rotterdam, schreef er een boekje over: ‘Lof der Zotheid’. In alle bescheidenheid gezegd: hij gaf het een Griekse titel mee en verwerkte er mijn naam in: ‘Moriae Encomion’. Hij laat erin zien dat het eigenlijk de Zotheid is die de wereld in zijn greep heeft. En geeft er talloze voorbeelden van. Probeert u het ook eens. Kijk eens om u heen en kom tot de ontdekking hoeveel absurde en idiote dingen de mensen doen,laag én hoog. Of is het niet absurd dat elk jaar het circus van uw Europese parlement met alle ambtenaren zo nodig voor enkele weken van Brussel naar Straatsburg en terug moet verhuizen? Dat kost miljoenen. Of is het niet absurd wanneer datzelfde Europese parlement in alle ernst vaststelt hoe krom een banaan mag zijn, wil het nog een door het Europese parlement erkende banaan genoemd worden? En als dan de Ieren zo wijs zijn daar nee tegen te zeggen, weet niemand wat hen bezielt!? Erasmus heeft gelijk. De Zotheid regeert. Ik deed ook mijn duit in het zakje, en schreef mijn boekje ‘Utopia’, ‘Nergensland’. Ik fantaseerde mij een ideale maatschappij en kon daarin stiekem allerlei kritiek kwijt op wantoestanden in mijn tijd. Stukje horen?

In mijn Utopia werken zowel mannen als vrouwen maximaal zes uur per dag. Elke Utopiër - man en vrouw - ontvangt in groepsverband praktijkgericht onderwijs. Omdat in Utopia geld niet de maatstaf is, vervalt men niet in een volslagen zinloze productie ten dienste van weelde en genotzucht van enkelingen en armoede van anderen. Bovendien blijkt zes uren werken per dag meer dan voldoende. Uiteindelijk gaat het immers om de vrijheid en de ontplooiing van de geest van ieder.

Maar de Zotheid werd bittere ernst toen onze koning Hendrik verliefd werd op Anna Boleyn, de hofdame van zijn wettige echtgenote, Catharina. Hij wilde scheiden. Maar daar kon de paus natuurlijk niet mee instemmen. Dat huwelijk was voor God en de mensen in de kerk gesloten. Ze hadden elkaar trouw beloofd. Daarmee hadden ze ook beloofd beeld van Gods trouw te zijn, in goede en kwade dagen. Maar Hendrik was een verwende man. Hij wou zijn zin doordrijven. Zocht steun in zijn omgeving. Ik wenste die hem niet te geven en vroeg om ontheven te worden van mijn hoge positie. Hij weigerde. Ik hield voet bij stuk. Werd in de gevangenis gegooid wegens hoogverraad en majesteitsschennis. Mijn mooie huis en al mijn goederen werden verbeurd verklaard en vervielen – wat dacht u? - aan de kroon. Mijn vrouw en kinderen waren op slag straatarm en kwamen mij in de gevangenis smeken om toch maar de zin te doen van de koning. Ik kón het niet. Alles wat mij heilig was stond op het spel. Hoe zou ik ooit de goede God onder ogen kunnen komen...? Waren wij christenen niet genoemd naar Jezus Christus? Die had uiteindelijk ook zijn leven gegeven voor wat Hem heilig was. De koning benoemde zichzelf tot hoofd van de Kerk. Dan kon hij zijn lust volgen. Ik moest er onder de bijl van de beul met mijn leven voor betalen. Toen ik het trappetje werd opgevoerd naar het schavot struikelde ik over de bovenste trede. De beul schoot mij te hulp. Ik kon het niet laten en zei: ‘Ja, daar zag je bijna je beulsloon aan je neus voorbijgaan.’

Het jaar daarop stierf Hendriks nieuwe vrouw, Anna Boleyn, (net als ik!) op het schavot! Want er was een derde vrouw in het leven van het hoofd van de Engelse kerk gekomen. En u raadt het: ook die derde vrouw moest er na korte tijd alweer aan geloven op het schavot, want er was een vierde vrouw...

Erasmus had gelijk: de Zotheid regeert. In zo’n wereld luisteraar, kunt u maar beter vasthouden aan wat u heilig is en niet met de waan of de wind van de dag meewaaien.

[Dries van den Akker s.j./2008.06.22]
Bronnen
  Al eens onze andere site: www.beeldmeditaties.nl bezocht?

© A. van den Akker s.j.
Deze pagina is het laatst gewijzigd op 23 nov 2014

Een greep uit wat deze website verder te bieden heeft:
VoorwoordLeeswijzerHoe wordt men heilig?VerantwoordingBronnenWoordenboek  
KerstafbeeldingenDe 12 apostelenPausenCitatenTante CatoArchiefTegelsBladwijzersNieuw
Tenslotte: een overzicht van alle hoofd- en submenu's van deze website